Gravensteen

Van grafelijk verblijf tot stedelijke gevangenis

Het Gravensteen in Leiden is een markant gebouw met zijn dikke stenen muren en vierkante toren. Het Gravensteen heeft een echt middeleeuws voorkomen. Niet zo verwonderlijk aangezien het Gravensteen aanvang dertiende eeuw verrees. Het Gravensteen, dat volledig uit steen was opgebouwd, was van oorsprong bedoeld als woning van de graven afkomstig uit Holland. Het is dan ook het oudste stenen gebouw in Leiden.
Het Gravensteen heeft altijd al meerdere doeleinden gediend. In het Gravensteen hadden de graven naast hun woonruimte een vertrek ingeruimd, dat als gevangenis diende. In de kelder van het Gravensteen herinneren de ketens nog aan de criminelen die hieraan gekneveld waren. Een kijkje in het Gravensteen is dan ook een kijkje in middeleeuws Leiden.

Het Gravensteen door de eeuwen heen

De geschiedenis van het Gravensteen houdt dan ook niet op met de functie als woning en gevangenis. In 1463 overhandigde Filips de Goede het Gravensteen aan de stad Leiden. Vanaf dat moment werden executies uitgevoerd op het plein voor het Gravensteen, het huidige Pieterskerkplein. Toentertijd liep er nog een gracht om het gebouw en de straffen werden voltrokken op een grasveld dat het Groene zoodje werd genoemd.
In de loop van de 16e eeuw werden nieuwe vertrekken voor gevangen aan het Gravensteen Leiden toegevoegd. Bovendien kwamen daar in de 17e eeuw een tuchthuis, een rasphuis en een spinhuis bij. Het Gravensteen werd in de 19e eeuw steeds minder gebruikt als gevangenis en als vertrek voor terechtstellingen. De laatste executie, van Janus van der Blom, vond plaats in 1853. Hierna verloor het Gravensteen in Leiden zijn functie als gevangenis.

Universiteit Leiden en het Gravensteen

In de loop van de 20e eeuw werd het Gravensteen voor andere doeleinden ingericht. Na de tweede wereldoorlog, was er een groeiend besef onder de Nederlandse bevolking, dat (historische) monumenten, zoals het Gravensteen in Leiden goed bewaard dienden te blijven en optimaal benut moesten worden. Het Gravensteen diende voor een korte periode in de jaren 50 van de 20e eeuw als opslag van boekencollecties. Toen de Universiteit Leiden een steeds groter gebrek aan ruimte had werd het Gravensteen geannexeerd. De juridische faculteiten van Universiteit Leiden zetelde vanaf dat moment in het Gravensteen. Aan het begin van het tweede millennium heeft de juridische faculteit het Gravensteen overgedragen aan een internationale managementopleiding van de Universiteit Leiden. Het Gravensteen in Leiden stelt aan de faculteit twee collegezalen ter beschikking. Daarnaast worden er regelmatig Universiteits borrels gegeven.

Bereikbaarheid van het Gravensteen in Leiden

Het Gravensteen is van een afstand goed te vinden. Dit komt niet direct doordat het Gravensteen zelf erg opvalt, maar vooral door de Pieterskerk, dat als herkenningspunt fungeert. Indien u met het openbaar vervoer van buiten Leiden komt om het Gravensteen te bezoeken, dan is het Gravensteen op 15 minuten loopafstand gelegen. Bovendien rijden er ook bussen van het Haagweg Parkeerplan langs het Rapenburg waarna het nog maar enkele minuten te voet is naar het Pieterskerkhof en het Gravensteen. Het is niet aan te raden met de auto naar de Leidse binnenstad te gaan om het Gravensteen te bezoeken. Dit houdt verband met de gebrekkige parkeergelegenheid en het feit dat de auto geweerd wordt uit dit deel van de stad.